పట్టాలెక్కిన దేశంలోనే తొలి హైడ్రోజన్ రైలు.. దీని ప్రత్యేకతలు, పూర్తి వివరాలు ఇవే!

భారతదేశపు మొట్టమొదటి హైడ్రోజన్ రైలు: పర్యావరణ అనుకూల ప్రయాణంలో సరికొత్త విప్లవం!
పర్యావరణ పరిరక్షణ మరియు కాలుష్య రహిత ప్రయాణమే ధ్యేయంగా భారతీయ రైల్వే చరిత్రలో సరికొత్త మైలురాయి నమోదైంది. సాంకేతిక రంగంలో ముందడుగు వేస్తూ, భారతదేశపు మొట్టమొదటి స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో తయారైన ‘హైడ్రోజన్ ఇంధన ఆధారిత రైలు’ (Hydrogen-Powered Train) పట్టాలెక్కడానికి సిద్ధమైంది.

జూలై 17, 2026 నుండి ఈ ప్రతిష్టాత్మక రైలు తన సేవలను అధికారికంగా ప్రారంభించనుంది. హర్యానాలోని ఉత్తర రైల్వే పరిధిలో గల ‘జింద్ – సోనిపట్’ (Jind-Sonipat) మార్గంలో ఈ రైలు మొదటిసారిగా పరుగులు తీయనుంది. ఈ ప్రాజెక్ట్ ద్వారా పర్యావరణానికి ఎటువంటి హాని కలగని సురక్షిత రవాణా వ్యవస్థను మన దేశంలో ప్రదర్శించబోతున్నారు.

ఈ ఘనతతో జర్మనీ, జపాన్, చైనా మరియు అమెరికా వంటి అగ్రదేశాల సరసన భారతదేశం కూడా స్థానం సంపాదించుకుంది.

హైడ్రోజన్ రైలు ప్రత్యేకతలు మరియు కీలక ఫీచర్లు:
స్వదేశీ పరిజ్ఞానం (Atmanirbhar Bharat): ‘ఆత్మనిర్భర్ భారత్’ విజన్‌లో భాగంగా ఈ ప్రాజెక్ట్‌ను పూర్తిగా భారతదేశంలోనే రూపొందించారు. దీని సాంకేతిక ప్రమాణాలను రీసెర్చ్ డిజైన్ అండ్ స్టాండర్డ్స్ ఆర్గనైజేషన్ (RDSO) ఆమోదించింది.

రైలు సామర్థ్యం: ఈ రైలు మొత్తం 10 డబ్బాల (10-car trainset) సామర్థ్యంతో నడుస్తుంది. ఇందులో సుమారు 2,600 మంది ప్రయాణికులు ఒకేసారి ప్రయాణించవచ్చు.

ఇంధన వ్యవస్థ: ఇందులో 1200 kW సామర్థ్యం గల శక్తివంతమైన హైడ్రోజన్ ఫ్యూయల్ సెల్ ప్రొపల్షన్ సిస్టమ్ అమర్చబడింది.

వేగం: ఈ రైలు గరిష్టంగా గంటకు 75 కిలోమీటర్ల వేగంతో ప్రయాణించడానికి అనుమతి ఉంది. కాగా దీని గరిష్ట డిజైన్ వేగం గంటకు 110 కిలోమీటర్లు.

ప్రయాణ మార్గం & స్టాప్‌లు: ఇది జింద్ జంక్షన్, గోహనా జంక్షన్ మరియు సోనిపట్ ల మధ్య నడుస్తుంది. మార్గమధ్యంలో కింది స్టేషన్లలో ఆగుతుంది:

జింద్ సిటీ, పండు పిండారా జంక్షన్, లలిత్ ఖేరా హాల్ట్, భాంబేవా, ఇసాపూర్ ఖేరీ హాల్ట్, బుటానా హాల్ట్, ఖండ్రాయ్ హాల్ట్, రబ్రా హాల్ట్, లత్ హాల్ట్, మోహన, బర్వాస్ని హాల్ట్ మరియు సోనిపట్ న్యూ.

ఈ రైలు ఎలా పనిచేస్తుంది? దీని వెనుక ఉన్న సాంకేతికత ఏంటి?
సాధారణ డీజిల్ రైళ్లకు భిన్నంగా ఈ రైలు తన విద్యుత్‌ను తానే సొంతంగా తయారుచేసుకుంటుంది.

PEMFC సాంకేతికత: ఇందులో ‘ప్రోటాన్ ఎక్స్ఛేంజ్ మెంబ్రేన్ ఫ్యూయల్ సెల్’ (PEMFC) సాంకేతికతను ఉపయోగించారు. ఇది ఒక ప్రత్యేక పాలిమర్ మెంబ్రేన్ ద్వారా హైడ్రోజన్ మరియు ఆక్సిజన్ల మధ్య రసాయన ప్రక్రియ జరిపి విద్యుత్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది.

జీరో కాలుష్యం: ఈ పద్ధతిలో కాలుష్య పొగకు బదులుగా కేవలం నీటి ఆవిరి (Water vapor) మరియు వేడి మాత్రమే బయటకు వస్తాయి.

అత్యధిక శక్తి సామర్థ్యం: డీజిల్‌తో పోలిస్తే హైడ్రోజన్ అత్యంత శక్తివంతమైన ఇంధనం. డీజిల్ శక్తి సామర్థ్యం 43 MJ/Kg ఉండగా, హైడ్రోజన్ ఏకంగా 120 MJ/Kg శక్తి సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది.

భారీ హైడ్రోజన్ మౌలిక సదుపాయాలు:
ఈ రైలు నిర్వహణ కోసం భారతీయ రైల్వే అత్యాధునిక మౌలిక సదుపాయాలను సిద్ధం చేసింది.

రీఫ్యూయలింగ్ స్టేషన్: హర్యానాలోని జింద్‌లో దేశంలోనే అతిపెద్ద రైల్వే హైడ్రోజన్ నిల్వ మరియు రీఫ్యూయలింగ్ కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. ఇది ఏకకాలంలో దాదాపు 3,000 కిలోల హైడ్రోజన్‌ను నిల్వ చేయగలదు.

అనుమతులు & భద్రత: ఈ కేంద్రానికి పెట్రోలియం అండ్ ఎక్స్‌ప్లోజివ్స్ సేఫ్టీ ఆర్గనైజేషన్ (PESO) నుండి అనుమతి లభించింది. అంతర్జాతీయ ప్రమాణాల (NFPA-2 మరియు ISO 19880) ప్రకారం ఇది రూపొందించబడింది. జర్మనీకి చెందిన ‘TÜV SÜD’ సంస్థ దీనికి థర్డ్ పార్టీ సేఫ్టీ అసెస్‌మెంట్ నిర్వహించింది.

రైలు నిర్మాణం: ఈ రైలులో రెండు హైడ్రోజన్ డ్రైవింగ్ పవర్ కార్లు (DPCs), ఎనిమిది ట్రైలర్ కోచ్‌లు (TCs) ఉంటాయి. డ్రైవింగ్ కార్లలోనే ఫ్యూయల్ సెల్స్, లిథియం ఐరన్ ఫాస్ఫేట్ (LFP) బ్యాటరీలు, హైడ్రోజన్ సిలిండర్లు అమర్చబడ్డాయి.

నిర్వహణ: ఢిల్లీలోని శకుర్‌బస్తీ వద్ద ప్రత్యేక నిర్వహణ (Maintenance) సౌకర్యాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.

అత్యున్నత భద్రతా ప్రమాణాలు:
హైడ్రోజన్ అత్యంత సున్నితమైన వాయువు కాబట్టి భద్రతకు మొదటి ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు:

నిరంతర నిఘా కోసం హైడ్రోజన్ లీక్ డిటెక్టర్లు మరియు ఫ్లేమ్ డిటెక్టర్లను ఏర్పాటు చేశారు.

ఏదైనా అసాధారణ పరిస్థితి (వేడి, పొగ లేదా మంటలు) గుర్తిస్తే, సిస్టమ్ ఆటోమేటిక్‌గా హైడ్రోజన్ సరఫరాను నిలిపివేస్తుంది.

రైలులో ఎల్లప్పుడూ తాజా గాలి ప్రసరించేలా నిరంతర వెంటిలేషన్ సిస్టమ్ ఉంటుంది.

లోకో పైలట్ క్యాబిన్‌లో మొత్తం సిస్టమ్ ఆరోగ్య స్థితిని తెలిపే స్క్రీన్ ఉంటుంది. అత్యవసర సమయంలో రైలును సురక్షిత ప్రాంతానికి తరలించేలా ప్రత్యేక ‘ఎమర్జెన్సీ మోడ్’ డిజైన్ చేశారు.

ముగింపు:
ఈ స్వదేశీ హైడ్రోజన్ రైలు కేవలం ఒక కొత్త సర్వీస్ మాత్రమే కాదు, భారతదేశ ‘నెట్-జీరో కార్బన్ ఎమిషన్స్’ మరియు ‘నేషనల్ గ్రీన్ హైడ్రోజన్ మిషన్’ లక్ష్యాల సాధనలో ఇదొక మైలురాయి. భవిష్యత్తులో దేశవ్యాప్తంగా మరిన్ని మార్గాల్లో హైడ్రోజన్ రైళ్లను నడిపేందుకు ఈ విజయవంతమైన ప్రయోగం ఎంతో దోహదపడనుంది. కాలుష్య రహిత స్వచ్ఛమైన రేపటి ప్రయాణానికి ఈ రైలు నాంది పలుకుతోంది!