Makara Sankranti” కాలప్రవాహంలో జరిగే సహజ మార్పులకు ప్రతీకగా నిలిచే పండుగే సంక్రాంతి. చలికాలం నెమ్మదిగా వెనక్కి తగ్గి, వెచ్చదనం ప్రారంభమవుతోందన్న సంకేతాన్ని ఈ పండుగ అందిస్తుంది. సూర్యుడు దక్షిణాయనం నుంచి ఉత్తరాయణంలోకి ప్రవేశించే శుభ ఘట్టం కూడా మకర సంక్రాంతితోనే మొదలవుతుంది. ఈ రోజున సూర్యుడు ధనుస్సు రాశి నుంచి మకర రాశిలోకి ప్రవేశిస్తాడని జ్యోతిష శాస్త్రం చెబుతోంది. ఉత్తరాయణ కాలాన్ని దేవతలకు సంబంధించిన పవిత్ర సమయంగా హిందూ సంప్రదాయంలో భావిస్తారు. అందుకే ఈ కాలానికి ప్రత్యేకమైన ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యత ఉంది.
మకర సంక్రాంతి నుంచి వివాహాలు, గృహప్రవేశాలు, నామకరణాలు, వ్యాపార ఆరంభాలు వంటి శుభకార్యాలపై ఉన్న నిషేధాలు తొలగిపోతాయి. భారతీయ పండుగలన్నీ ప్రకృతి మార్పులను ఆధారంగా చేసుకుని రూపొందినవే. వీటిలో శాస్త్రీయతతో పాటు జీవన విధానానికి సంబంధించిన లోతైన సందేశాలు దాగి ఉన్నాయి. ప్రతి పండుగ వెనుక ఒక ఆధ్యాత్మిక భావన, సామాజిక విలువ దాగి ఉంటుంది.
తెలుగు వారికి సంక్రాంతి అతిపెద్ద పండుగల్లో ఒకటి. అయితే దేశవ్యాప్తంగా వివిధ ప్రాంతాల్లో ఈ పండుగను భిన్న పేర్లతో, విభిన్న సంప్రదాయాలతో జరుపుకుంటారు. తెలుగు పంచాంగం ప్రకారం మకర సంక్రాంతిని సూర్యుడు రాశి మార్పు చేసి ఉత్తరాయణం ప్రారంభించే శుభ సందర్భంగా భావిస్తారు. ఈ రోజున శ్రీమహావిష్ణువుకు అంకితమైన షట్తిల ఏకాదశి కూడా కలవడం విశేష యోగమని పండితులు చెబుతారు. ఈ అరుదైన సంయోగంలో చేసే స్నానాలు, దానధర్మాలు, పూజలు అనేక రెట్లు అధిక పుణ్యఫలితాలను అందిస్తాయని విశ్వాసం.
తెలుగు రాష్ట్రాల్లో మకర సంక్రాంతికి విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. ఈ పండుగను కేవలం ఉత్సవంగా మాత్రమే కాకుండా ఆధ్యాత్మిక శుద్ధి, నూతన శక్తి ఆవిర్భావానికి సూచికగా భావిస్తారు. ఈ సందర్భంగా పవిత్ర స్నానాలు, సూర్యారాధన, పూజలు, దానాలు విస్తృతంగా నిర్వహిస్తారు. సూర్యభగవానుడిని ప్రత్యక్ష దైవంగా భావించి భక్తిశ్రద్ధలతో పూజిస్తే సంవత్సరమంతా సుఖశాంతులు, సిరిసంపదలు కలుగుతాయని నమ్మకం.
సంక్రాంతి రోజున ఇరుగుపొరుగు వారికి పసుపు, కుంకుమ, పూలు, పండ్లు, గాజులు ఇవ్వడం సంప్రదాయం. రంగురంగుల ముగ్గులు, గొబ్బెమ్మలు, హరిదాసుల కీర్తనలు, గంగిరెద్దుల ఆటలు, నువ్వుల మిఠాయిలు, గాలిపటాల పండుగ—ఇలా సంక్రాంతి అనేక సంబరాలకు చిరునామా. ఇది పంటల పండుగగా మాత్రమే కాకుండా మార్పును సూచించే పండుగగానూ గుర్తింపు పొందింది.
భోగి, సంక్రాంతి, కనుమ, ముక్కనుమ వంటి రోజులలో తెల్లవారుజామున లేచి స్నానం చేసి సూర్యనమస్కారం చేయడం ఎంతో శుభప్రదమని శాస్త్రోక్త నమ్మకం. ఈ రోజుల్లో శుచిత్వానికి పెద్దపీట వేస్తారు. ధనుర్మాసం ముగిసి భూమి పొడిగా ఉండే ఈ కాలంలో ఆవుపేడ కలిపిన నీటితో ఇంటి ముందు ముగ్గులు వేయడం ఆరోగ్య పరంగా కూడా ప్రయోజనకరం. సున్నం, పసుపు, కుంకుమలు క్రిమినాశక గుణాలు కలిగి ఉంటాయని ఆయుర్వేదం చెబుతుంది.
హరిదాసులు, గంగిరెద్దుల వారిని ఆదరించడం దానగుణాన్ని పెంపొందిస్తుంది. బంధువులు, స్నేహితుల కోసం ప్రత్యేక వంటకాలు తయారు చేయడం కుటుంబ బంధాలను మరింత బలపరుస్తుంది. సంక్రాంతి నైవేద్యాలలో కట్టుపొంగలి, చక్కెర పొంగలి ప్రధానమైనవి. వీటిలో ఉపయోగించే పెసరపప్పు, మిరియాలు, జీలకర్ర, అల్లం ఆరోగ్యానికి మేలు చేస్తాయి. నెయ్యి శరీరానికి బలాన్ని, పోషణను అందిస్తుంది.
పురాణ కథనాల ప్రకారం పార్వతి దేవి శివుని భక్తిగా పొందేందుకు తపస్సు చేసి, పెసరపప్పు, బియ్యం, నెయ్యితో చేసిన పొంగలిని నైవేద్యంగా సమర్పించిందని చెబుతారు. ఈ సంప్రదాయం కూడా సంక్రాంతి నైవేద్యాలకు ఆధ్యాత్మిక నేపథ్యాన్ని అందిస్తుంది.
మొత్తంగా చూస్తే, మకర సంక్రాంతి ప్రకృతి, ఆరోగ్యం, ఆధ్యాత్మికత, సామాజిక ఐక్యత—ఈ నాలుగు అంశాలను సమన్వయం చేసే మహత్తర పండుగగా నిలుస్తుంది.
